PRZEZWYCIĘŻANIE TRUDNOŚCI I NIEPOWODZEŃ W NAUCE

 

 

Współczesna szkoła staje przed poważnym problemem, jakim są zaburzenia rozwoju uczniów, pozostających w normie intelektualnej. Uczniowie ci nie kwalifikują się do szkół specjalnych, a ich dysfunkcje zaburzają pracę dydaktyczno – wychowawczą. Często dzieci  te nazywamy „trudnymi” Określenie to jest najczęściej używane w odniesieniu do dzieci sprawiających kłopoty swym zachowaniem i postępowaniem, zarówno swym rodzicom, jak i nauczycielom.

Chodzi tu o trudności wychowawcze i problemy z nauką. Wielu pedagogów, psychologów dopatruje się przyczyny zaburzeń zachowania w konflikcie dziecka ze środowiskiem, w reakcjach przypominających stany nerwicowe. Niestałość emocjonalna, brak cierpliwości i niezdolność skupienia uwagi mogą mieć podłoże dziedziczne, środowiskowe lub być następstwem błędów wychowawczych. Badania wskazują, iż wśród dzieci trudnych jest spora grupa dzieci z tzw. minimalną dysfunkcją mózgu. Przejawia się ona prawie niezauważalnie i nie ma podstaw do traktowania tych dzieci jako chorych. Niestety zaburzenia zachowania i trudności w nauce są tak duże, iż nie można pozostawić tych dzieci bez specjalnej opieki. Konsekwencją tych trudności może stać się naznaczenie dzieci (np.: lenie próżniaki, itp.) i doświadczanie przez nie niepowodzeń szkolnych.  W szkołach rośnie liczba uczniów z problemami i dlatego nie możemy obok tego faktu przechodzić obojętnie.

Coraz więcej jest dzieci wymagających indywidualnego traktowania, dostosowywania treści nauczania do ich zaburzeń.

Najczęstszymi odchyleniami są:

- trudności uczenia się – zaburzenie orientacji czasowej i przestrzennej;

- zaburzenie percepcji wzrokowej, słuchowej lub kinestetycznej – niewłaściwe ujmowanie całości lub części utrudniające czytanie, pisanie, rysowanie;

- zaburzenie percepcji słuchowo – wzrokowo – ruchowej – różnego rodzaju niezgrabności;

- nadpobudliwość ruchowa – gonitwa myśli, potok słów;

- obniżona ruchliwość – niekiedy zahamowanie mowy, często dzieci nazywane „śpiąca królewna, śpiący rycerz”;

- chwiejność emocjonalna z nasileniem stanów lękowych często połączona z nadpobudliwością – niekontrolowana mowa, dotykanie, chwytanie przedmiotów;

- trudność w skupieniu uwagi – roztargnienie, powtarzalność gestów, słów;

- drobiazgowość np.: w pisaniu, rysowaniu;

- problem z abstrakcyjnym myśleniem;

- zaburzenie lateralizacji – problem z mową, przejściowy zez, zaburzenia napięcia mięśni;

 

Powyżej wymienione odchylenia znacznie utrudniają naukę i często powodują represje ze strony rodziców czy szkoły. Rodzice doszukują się w zachowaniu i pogorszeniu wyników złej woli dziecka i często stosują jako motywator kary: bicie, straszenie. W takich warunkach dziecko traci wiarę we własne możliwości, co z pewnością nie pomaga w walce

z trudnościami.

Niepowodzenia dydaktyczne są często podłożem niepowodzeń wychowawczych. Konopnicki wymienia trzy fazy powstawania niepowodzeń wychowawczych:

 

 

Można również za Konopnickim przytoczyć cztery fazy niepowodzeń szkolnych:

Pierwszą osobą, która zauważa problemy w nauce jest nauczyciel i to on powinien rozpoznać i scharakteryzować trudności ucznia. Nauczyciel jest zobowiązany tak organizować pracę dydaktyczną i wychowawczą, aby chronić uczniów przed niepowodzeniami. Metod zapobiegania niepowodzeniom szkolnym jest wiele. Są to przede wszystkim:

- badania lekarskie,

- działalność pedagogiczna

      - współpraca z rodziną i psychologiem.

 

Kontrola lekarska daje możliwość wczesnego wykrycia wad np.: wzroku, słuchu, wymowy, które w znacznym stopniu mogą utrudnić dziecku naukę. Znaczącą rolę odgrywa nauczyciel, który odpowiednio organizując nauczenie jest w stanie pomagać w przezwyciężaniu niepowodzeń szkolnych.

Nauczyciel, który napotyka na trudności uczniów powinien prowadzić lekcje w sposób ciekawy, angażujący wszystkie zmysły, pomóc w likwidowaniu zaległości, nawiązać współpracę z rodzicami, by zapewnić dziecku odpowiednie warunki do nauki.

Powodem pojawiania się niepowodzeń szkolnych może być także niesystematyczność uczniów, intensywne działanie tylko wtedy, gdy będą pytani, czy też oczekują sprawdzianu. W tym przypadku pomóc może częsta kontrola wiadomości, która stymuluje wysiłek i może przyczynić się do likwidacji zaległości w nauce. Dobrą metodą jest także zindywidualizowanie wymagań,( od zdolnych wymagać więcej, od mniej zdolnych – mniej). Oczywiście trzeba tu zachować pewne granice, by nie zostać posądzonym za niesprawiedliwość.

Wzrost liczby uczniów z dysfunkcjami powoduje, iż szkoła powinna organizować pomoc wyrównawczą. Nauczyciel prowadzący takie zajęcia, powinien skupić się nad likwidacją przyczyn tych trudności. Ważna jest tutaj nie tylko troska nauczyciela i jego starania, ale przede wszystkim troska rodziny, która ma bezpośredni wpływ na podstawowe elementy decydujące o powodzeniu w nauce.

 Możemy wymienić takie elementy jak:

- stan zdrowia i rozwój fizyczny – uczeń który często opuszcza ma braki w materiale i nawet najbardziej umiejętna i fachowa pomoc nie przyniesie takich korzyści, jak udział ucznia

w lekcji;

- rozwój umysłowy, emocjonalny, społeczny, rozwój zainteresowań;

- zewnętrzne warunki życia;

- atmosfera rodzinna – uczeń, w którego domu panują ciągłe konflikty, gdzie nie czuje się bezpieczny będzie osiągał słabsze wyniki, aniżeli jego koledzy z rodzin, w których panuje przyjazna atmosfera. Powodzeniu szkolnemu nie sprzyja również ciągły pośpiech, chaos, nerwowość;

- tryb życia – organizacja codziennych zajęć;

 

Chętniej uczy się dziecko, które widzi wsparcie i zainteresowanie jego nauką przez rodziców.

Nie można zapomnieć także o dzieciach, które z różnych powodów uczą się w domu. Często i one mają niepowodzenia, ale głównie są one związane z brakiem akceptacji i zrozumienia ze strony rówieśników. Dzieci te nierzadko zostają odtrącone przez kolegów i dlatego tak ważne jest wspieranie ich i motywowanie do pracy, a rówieśników uczenie tolerancji wobec „innych, chorych, kalekich, upośledzonych już od najwcześniejszych lat.

 

Możemy wyróżnić następujące zasady motywowania uczniów do nauki:

 

- zasada uznania i szacunku dla osobowości ucznia – ważne jest by nauczyciel podchodził do ucznia spokojnie, życzliwie niezależnie od jego wyników, możliwości. Poniżanie, zawstydzanie powoduje tzw. motywację lęku i tylko pogłębia niepowodzenie.

- zasada prawidłowych relacji pomiędzy szkołą a domem;

- zasada wywołania sukcesu – pozwolić aby uczeń został nagrodzony nawet za niewielki pozytywny wynik;

- zasada skupienia uwagi i wywołania zainteresowań – stosowanie aktywizujących metod nauczania, wykorzystywanie wielu pomocy i środków dydaktycznych;

- zasada jasnego formułowania celów i zadań nauczania;

- zasada wzmocnień bezpośrednich – stosowanie pochwał i okazywanie zainteresowania;

Podsumowując można stwierdzić, iż niechęć uczniów do nauki, często wynika z braku motywacji uczenia się. Trudne dzieci wymagają szczególnej troski ze strony rodziców i nauczycieli. Dlatego w pracy wychowawczej trzeba indywidualizować podejście do uczniów, a przy tym wykazywać wrażliwość, cierpliwość i  pamiętać, iż łatwiej jest zapobiegać niepowodzeniom, aniżeli je likwidować.

 

Opracowała: Agnieszka Fraś

(pedagog LO w Gliwicach)

 

LITERATURA:

1. „Psychologiczna analiza trudności i niepowodzeń szkolnych”. Warszawa 1979  Spionek H.

2. „Powodzenia i niepowodzenia szkolne” (1966) J. Konopnicki

3. „Niepowodzenia dydaktyczne”(1992) Cz. Kupisiewicz